Aşağıdaki yazıda Marmara Hastanesi’nin sahibi sorusunu sosyolojik bir mercekten ele alıyorum — yani sadece “kim?” sorusunu yanıtlamakla kalmayıp, bunun toplumsal ilişkiler, normlar, güç ve kurumlar bağlamında ne anlama geldiğini tartışıyorum. Metin içinde birden fazla “Marmara Hastanesi” türü olduğuna dikkat çekmek önemli: özel bir hastane değilse de isim benzerliğine sahip kamu/üniversite hastanesi var ki bu yazının odak noktası o.
Bir İnsan Olarak Başlangıç: “Marmara Hastanesinin Sahibi Kim?” Sorusu Neden Önemli?
Toplum içinde yaşayan herhangi bir birey olarak, sağlık kurumlarının kimlere ait olduğunu sormak sadece merak meselesi değildir. Bu soru, iktidar, güç ilişkileri, toplumsal adalet ve eşitsizlik gibi kavramlara dair içsel bir sorgulama getirir. Bir sağlık kuruluşunun sahibi — kamu mu, özel sektör mü yoksa üniversite mi — toplumun sağlık hizmetlerine erişimini, yurttaşların yaşam koşullarını ve sosyal normların nasıl şekillendiğini belirleyen önemli bir unsurdur.
Bu bakış açısıyla “Marmara Hastanesi’nin sahibi kim?” sorusunu cevaplamaya çalışırken, toplumsal yapıların bireylerle nasıl etkileştiğini ve bu etkileşimin ne tür sonuçlara yol açtığını anlamaya çalışacağım.
Marmara Hastanesi: Bir Sahiplik Tartışması mı, Kamu Hizmeti mi?
Kamu vs. Özel Sağlık Kuruluşu Ayrımı
Öncelikle terminolojik bir açıklama gerekiyor: Türkiye’de “Marmara Hastanesi” adıyla anılan üniversiteye bağlı kamu hastanesi vardır. Bu kurum, Marmara Üniversitesi ile Sağlık Bakanlığı işbirliğiyle işletilen bir eğitim ve araştırma hastanesidir; dolayısıyla şahsi veya özel bir “sahibi” yoktur — devlet ve üniversite ortaklığında kamu hizmeti olarak işletilir. Bu kurumsal yapının sahibi bir şirket değil, kamu ve eğitim kurumudur.([Marmara Üniversitesi][1])
Bu noktada sormamız gereken ilk sosyolojik soru şudur:
Sağlık hizmeti bir mülkiyet meselesi midir yoksa toplumsal bir hak mıdır?
Eğer sahiplik kavramını salt mülkiyet ilişkisi olarak ele alırsak, kamu hastanesinin sahibi açıkça “devlet + üniversite”dir. Ancak bu kurumun toplum için var oluş nedeni, sahiplikten ziyade toplumsal fayda ve kamusal sorumluluk gibi daha derin bir bağlamda açıklanmalıdır.
Toplumsal Normlar ve Sağlık Hizmetlerine Erişim
Yurttaşlık, Erişim ve Adalet
Bir sağlık kurumunun sahibi kamu olduğunda, bu kurum bir kamusal iyi olarak görülür. Sağlık hizmetlerine erişim, modern demokratik toplumlarda bir hak olarak kabul edilir. Ancak bu hak, herkes için eşit şekilde işler mi? Burada toplumsal adalet ve eşitsizlik kavramlarını değerlendirmek gerekir.
Sosyolojik araştırmalar, kamu hastanelerine erişimin sosyoekonomik durum, cinsiyet rolleri, etnik köken ve bölgesel farklılıklara göre değiştiğini göstermektedir. Kamu tarafından işletilen bir Marmara Üniversitesi Hastanesi örneğinde dahi — teori ile pratik arasındaki fark nedeniyle — hizmet kalitesinde, bekleme sürelerinde veya hizmete ulaşımda farklılıklar görülebilir.
Bu durum şu soruları gündeme getirir:
– Bir sağlık hizmeti, gerçekten toplumsal bir hak olarak mı eşit dağıtılıyor?
– Toplumsal yapılar, yurttaşların bu hizmetlere erişimini nasıl şekillendiriyor?
Bu sorular, “sahiplik”ten çok daha geniş bir düşünsel çerçeve sunar.
Cinsiyet Rolleri, Kültürel Pratikler ve Sağlık Kurumları
Sağlıkta Cinsiyetçi Deneyimler
Bir sağlık kurumunun sahibi kim olursa olsun, hizmet deneyimi bireyden bireye farklılık gösterebilir. Toplumsal cinsiyet rolleri, özellikle kadınların, LGBT+ bireylerin veya yaşlıların sağlık hizmeti deneyimini etkiler. Bu bağlamda Marmara Üniversitesi Hastanesi gibi kamu hastanelerinde bile cinsiyet temelli ayrımcılığın varlığı, bazı hasta gruplarının hizmete erişimde dezavantaj yaşamasına neden olabilir.
Örneğin bazı saha araştırmaları, kadınların jinekolojik hizmetlere erişimde bilgi eksikliği, toplumsal baskı veya ekonomik kısıtlamalar yüzünden daha zorlandığını göstermektedir. Benzer şekilde, trans bireyler sağlık hizmeti alırken ayrımcılığa maruz kaldıklarını raporlamaktadırlar.
Bu durum şunu gösterir:
Bir sağlık kurumunun sahibi kamu olsa bile, toplumsal normlar bu kurum içindeki insan etkileşimlerini şekillendirir.
Güç İlişkileri ve Kurumsal Hiyerarşi
Devlet, Üniversite ve Sağlık Personeli Arasındaki Dinamikler
Marmara Üniversitesi Hastanesi gibi bir kamu kurumu, sadece devletin sahipliği ile sınırlı değildir; aynı zamanda bir eğitim kurumu olarak akademik hiyerarşiler, bürokratik süreçler ve profesyonel ilişkilerle örülüdür.
Bu kurumda:
– Devlet, sağlık politikalarını belirler;
– Üniversite, eğitim ve araştırma hedeflerini ön planda tutar;
– Hekimler ve sağlık personeli, günlük uygulamaları yürütür.
Bu üç aktör arasında güç dinamikleri meşruiyet, özerklik ve denetim bağlamında incelenmelidir. Örneğin akademisyen doktorlar, idari bürokrasi ve hasta beklentileri arasında sıkışabilir; bu da kurum içi çatışmalara yol açabilir.
Bu çakışmalar, sosyolojik olarak “kurumların toplumsal düzeni nasıl yeniden ürettiği” sorusuna dair önemli ipuçları verir. Kurumlar sadece mal veya hizmet üretmez; aynı zamanda toplumsal normları ve güç ilişkilerini yeniden üretir.
Güncel Akademik Tartışmalar ve Örnek Olaylar
Saha Araştırmaları ve Akademik Veriler
Sosyoloji literatürü, kamu hastanelerindeki toplumsal ayrışmış deneyimlerin önemli etkilerini ortaya koyuyor. Örneğin:
– Ekonomik eşitsizlikler, bazı bireylerin özel sağlık hizmetlerine yönelmesine neden olurken, diğerlerini kamu hastanelerine bağımlı kılıyor.
– Kültürel pratikler, ailelerin sağlık arayış davranışlarını şekillendiriyor; bazı gruplar modern tıptan kaçınırken, diğerleri bunu tercih ediyor.
Bu araştırmalar, kamu hastanelerinin “herkes için eşit hizmet” idealini ne ölçüde gerçekleştirebildiğini sorgulamamıza yardımcı olur.
Sosyal Duygular ve Kişisel Deneyimler: Okuyucuya Bir Davet
Bir sağlık kurumunun sahibi kim olursa olsun, en nihayetinde bu kurumların bireylerin yaşamlarında bıraktığı izler önemlidir. Siz bir kamu hastanesinde sağlık hizmeti aldığınızda nasıl hissettiniz?
– Randevu süreçleri adaletli miydi?
– Personel davranışları size eşit muamele sundu mu?
– Toplumsal kimliğiniz bu deneyimi nasıl etkiledi?
Bu tür sorular, sadece bir kurumun sahibini sorgulamakla kalmaz; aynı zamanda toplumun nasıl işlendiğini, bireylerin birbirleriyle ve kurumlarla nasıl ilişki kurduğunu anlamamıza yardımcı olur.
Sonuç: Sahiplikten Çok Daha Fazlası
“Marmara Hastanesinin sahibi kim?” sorusunun yanıtı, tek başına bir isim veya kurum değil: devlet + üniversite ortaklığıdır (Marmara Üniversitesi Hastanesi bağlamında).([Marmara Üniversitesi][1]) Ancak bu “sahiplik”in ardında yatan toplumsal dinamikler; normlar, cinsiyet rolleri, güç ilişkileri ve eşitsizliklerdir. Sağlık kurumları, toplumdaki adalet ve erişim meselelerinin somutlaştığı alanlardır.
Şimdi sizin deneyimleriniz neler?
Bir sağlık hizmeti alırken toplumsal kimliğiniz, ekonomik durumunuz veya cinsiyetiniz deneyiminizi nasıl şekillendirdi? Kendi hikayenizi paylaşmak, bu tartışmayı zenginleştirecek önemli bir katkı olabilir.
[1]: “University Hospital | Marmara University”