Atatürk Adını Kim Verdi? Gerçekten, Kim Verdi?
Evet, evet, sorunun saçma olduğunun farkındayım ama işte bazen böyle sorular geliyor insanın aklına. Mesela geçen akşam İzmir’de arkadaşlarla buluştuk, kahkahalar eşliğinde, bildiğiniz klasik ortam; “Abi, Atatürk adını kim verdi ya?” sorusu geldi, muhabbetin ortasında. Biri şaka yapmış, diğeri çok ciddi cevap vermişti, ve ben – evet, tabii ki ben – birden kafamı kaldırıp iç sesimle “Abi, Atatürk adını gerçekten kim verdi?” diye sorgulamaya başladım.
Tabii o an kimse durup ciddi bir şekilde bu soruya açıklama yapacak durumda değildi. Ama gelin bir yandan mizah yapalım, bir yandan da bu komik soruya biraz kafa yoralım. Sonuçta, “Atatürk adını kim verdi?” sorusunun cevabını bulmadan geceyi bitiremem.
Atatürk’ün Adı, Nereden Geldi?
Şimdi size geliyorum. Atatürk adını kim verdi? Çünkü ben o an düşündüm, “Ya, gerçekten bunu kim vermiş olabilir? Herkes bir şekilde kendi adını kendi koyuyor. Ama Atatürk’ün durumu farklı!” Neyse, bu soru öylesine değildi tabii. Kimse de durup, “Ya, bakın ben Atatürk’ün adını verdim” diyemezdi zaten. O zaman bir süre sessizce düşündüm, derinlere daldım, içimde bir şeyler kıvılcımlandı, ve işte cevabım: Mustafa Kemal Atatürk’ün adı kendisine Atatürk soyadını kanunla devlet vermiştir.
Evet, devlete mi güveneceğiz şimdi? Gerçekten de o zamanın hükümetinin de bunda parmağı var. Atatürk, soyadını 1934 yılında aldı ve bu ismi kendisi seçmedi. Ama yine de, Atatürk’ün halk arasında kabul edilen kimliği, liderlik rolü ve ona duyulan sevgiyle şekillendi. Gerçekten, bu da bir anlamda halkın gönlünde ona verilen “Atatürk” adıydı.
“E ne yani, devlet mi verdi de biz de kabul mü ettik?” diye soranlar varsa, rahat olun. Herkes “Atatürk” demek için önce o ismin insanın içinde yankı bulması gerektiğini biliyor. Her şeyin en iyisini yapmaya çalışan bir adamı tanıdık, o yüzden soyadı da bir nevi halkın ona verdiği değerle şekillendi.
Biraz Daha Açıklayalım:
Hani Atatürk’ün isminin gerçekten “Atatürk” olduğu anı düşünün. Bu ne kadar sembolik ve özel bir an değil mi? Aynen işte, herkes kendi adını değil, tarihsel kimliğini alır. Ve o kimlik halkın istediği gibi şekillenir. Ne de olsa bir lider için soyadından çok daha fazlası vardır.
Tabii, Atatürk soyadının verilmesi, sonradan ülke genelinde her bireyi temsil etme amacı taşıyor. Öyle ki, halk onu sadece bir lider olarak değil, aynı zamanda ülkenin bir özlemi olarak görmeye başladı. O yüzden biz de “Atatürk” diyerek, ona olan bağlılığımızı ve saygımızı gösteriyoruz.
“Atatürk Adını Kim Verdi?” Sorusu, Sosyal Bir Soru
O kadar absürd bir soru ki… “Atatürk adını kim verdi?” dediğinde, kafanda aslında çok derin bir komedi yaratıyorsun. Yani, “Kimse demedi” diyemezsin, çünkü toplumun hayatına öyle bir yerleşmiş ki, sanki Atatürk ismi doğuştan gelmiş. Ama “sadece devlet verdi” demek de, biraz fazla devletçi bir yaklaşım olur, değil mi? O zaman da işler tuhaflaşır. Hadi diyelim ki Atatürk’ün adı bir devlet yönetimi kararıyla verilmedi de halk onun ismini gönülden kabul etti… O zaman da bu işin içinden sıyrılamayız.
İçimden bir ses “Hadi be, o kadar büyütme!” diyor ama… Yine de düşündükçe başka bir açıdan bakmak mümkün. İnsanlar bazen soruların peşinden gitmekten, yanlış anlamlardan başlamak istemiyorlar ama bazen de düşündükçe… bu tür “gerçekten kim verdi?” soruları çok eğlenceli olabiliyor.
Beni Anlayan Var mı?
Ve işte tekrar iç sesime döndüm. “Bunu yazarken acaba gerçekten komik mi oluyorum? Ne kadar derin düşünsem de, ya bu yazıyı okuyan kimse bir şey anlamazsa?” diye. Hani o kadar düşüncelerimden sonra işin sonunda yalnızca “Atatürk adı devletin bir kararı” diyebiliyorum ama bir yandan da “Bunu kim düşündü, kim koydu?” diye kendime bir soru daha soruyorum.
Bu kadar kafa patlatırken, arkadaşım sağdan yaklaşıyor ve “Bunlar nereden çıktı ya? Ama gerçekten, Atatürk’ün ismi kim verdi?” diye soruyor. Ben de gülümsüyorum: “Güzel soru, bence devlete de biraz suç bulabilirim burada, ama aynı zamanda halkın gönlünde gerçekten kendini kabul ettirmiş bir isim bu, bence de kimse isim koymadı. Sadece hep birlikte oldu!”
Sonuç: Atatürk Adı Herkese Ait
Şimdi, şöyle bir sonuç çıkartalım: Atatürk adını kim verdi? Bence, işin içinde halkın ve devleti yönetenlerin bir tür ortak aklı yatıyor. Yani kimseye tam olarak sorulmadı, “Ya sen buna ne dersin?” Ama adını aldıktan sonra her Türk için ayrı bir anlam taşımaya başladı.
Düşünsenize, birisi Atatürk’ün adına “Kemal” dedikten sonra, ya da ona başka bir şey söylemeye kalksaydı… Hadi bir düşünün! Atatürk, adını ve soyadını zamanın akışında halkın sevgisiyle kazandı. Artık onun adı, sadece soyadı olarak değil, Türk milletinin kimliğini temsil eden bir kavram haline geldi. Bu yüzden, herkesin kendine göre bir Atatürk tanımı vardır, ya da daha doğrusu Atatürk’ün adı “herkese ait”tir.
Yazıyı Sonlandırırken
Atatürk’ün adı, resmi kayıtlarda bile olsa, bir halkın kabul ettiği bir ismin başka bir biçimde şekillenmesinin örneği. Yani Atatürk adını kim verdi sorusunu sormak komik olabilir, ama aynı zamanda çok anlamlıdır. Çünkü, insan bir isme kendi kimliğini koyar, ve halk onu kabul ettiğinde, adın anlamı çok daha büyür. Biz de bu nedenle, Atatürk’ün adına sahip çıkarken, onun halkla kurduğu bağın gücünden, bilgelikten ve tarihsel anlamından besleniyoruz.
Artık anlamışsınızdır: Aslında kimse özel olarak Atatürk’ün adını vermedi. Çünkü o, tüm halkın kalbinde zaten “Atatürk” olmuştu. Bu yüzden, belki de bu yazı soruya çok net cevap veremedi ama bir şey net: Herkesin Atatürk’ü, kendi Atatürk’üdür.